Kültür Bakanlığı, kültür sektöründe yapay zekâ kullanımının etiğine ilişkin bir rehber yayımladı. Rehber, Kültür Politikası Laboratuvarı’nın ürünlerinden biri olarak duyuruldu.
Suudi basın ajansı SPA’nın 14 Eylül 2026’da Riyadh’dan bildirdiğine göre rehber, yaratıcı endüstrilerde yapay zekâ teknolojilerinin kullanımında bilinçli, sorumlu ve adil uygulamaları teşvik etmeyi ve kötüye kullanım risklerini azaltmayı amaçlıyor. Bakanlığa göre rehber, yapay zekânın potansiyelinden yararlanma ile Suudi yaratıcılığının ve kültürünün özgünlüğünü koruma arasında denge kuruyor.
Rehber, bakanlığın internet sitesi üzerinden indirilebiliyor. SPA, indirme bağlantısını da paylaştı: https://www.moc.gov.sa/-/media/Project/Ministries/Moc/Publications/CompaniesUtilizingArtificialIntelligenceinCulturalHistoryArabic.pdf
Peki bir rehber, teknolojinin hızla değiştiği bir alanda ne kadar yol gösterici olabilir? Bakanlığın metni, tam da bu soruya kurumsal bir çerçeveyle yanıt verme iddiası taşıyor.
On bir kültür sektörünü kapsıyor
Rehber, 11 kültür sektörünü kapsıyor. Hedef kitlesi arasında kültür kurumları ve kültür alanında çalışanlar ile yapay zekâ teknolojisi geliştiricileri yer alıyor. Metin, her sektörde olası kötüye kullanım biçimlerini ortaya koyuyor ve kültür sektörü çalışanlarının gelişen teknolojilere ayak uydurmasına ve bunları sorumlu biçimde kullanmasına yardımcı olacak yönlendirmeler sunuyor.
Aynı zamanda sektörün gelişimini ve büyümesini destekleyen yenilikçiliği teşvik etmeyi ve yapay zekâ kullanımına ilişkin etik ve etik dışı uygulamalar konusunda farkındalığı artırmayı hedefliyor. Bir kültür kurumunun yapay zekâ kullanırken hangi sınırları gözetmesi gerektiği, rehberin gündeme getirdiği sorulardan yalnızca biri.
Rehber, yedi yol gösterici ilke üzerine kurulu. Bu ilkeler şöyle sıralanıyor: kültürel güvenlik ve özgünlük; yaratıcı eserlerin sahipliği ve atfı; şeffaflık, açıklanabilirlik ve hukuka uygun veri kullanımı; yapay zekânın etik ve adil kullanımı; yapay zekânın yaratıcılığı güçlendiren bir araç olması; kültürel içeriğe erişimin artırılması; veri gizliliği ve güvenliğinin korunması.
Yedi ilkenin her biri, kültür üretiminin farklı bir aşamasına temas ediyor. Peki bu ilkeler sahada nasıl uygulanacak? Rehber, ilkelerin pratiğe dönüşmesi için kültür kurumlarına ve teknoloji geliştiricilerine ortak bir dil öneriyor.
Metnin en net vurgularından biri, yaratıcı vizyon ve nihai sanatsal çıktıdan insanların sorumlu olduğu yönünde. Rehber, yapay zekânın yaratıcıların yeteneklerini güçlendiren destekleyici bir araç olarak hizmet etmesi gerektiğini belirtiyor. Bu yaklaşım, yapay zekâyı yaratıcı sürecin merkezine koyan anlatılardan ayrılıyor.
Rehber ayrıca yapay zekâ kullanımının açıklanması, gerekli onayların alınması, verilerin ve çıktıların bütünlüğünün doğrulanması ile telif haklarına ve fikri mülkiyete saygı gösterilmesi çağrısında bulunuyor. Bir eserde yapay zekâ kullanıldığının açıklanması, izleyici ve okur açısından ne anlama geliyor? Rehber, bu soruyu şeffaflık ilkesiyle ilişkilendiriyor.
Kültürel güvenlik ve özgünlük ilkesi, Suudi kültürünün korunması kaygısını öne çıkarıyor. Yapay zekâ araçlarının çoğunlukla farklı dillerde ve farklı kültürel bağlamlarda eğitildiği düşünülürse, yerel kültürel ifadelerin nasıl temsil edileceği sorusu kaçınılmaz hale geliyor. Rehber, bu noktada kültürel güvenliği ayrı bir ilke olarak tanımlıyor.
Sahiplik ve atıf ilkesi ise yaratıcı eserlerin kimin emeğiyle ortaya çıktığı sorusuna odaklanıyor. Yapay zekâ destekli üretimde eserin sahibi kim olacak? Rehber, atıf ve sahiplik konusunu yedi ilkeden biri olarak ele alarak bu tartışmaya kurumsal bir zemin sunuyor.
Şeffaflık, açıklanabilirlik ve hukuka uygun veri kullanımı ilkesi, veri kaynaklarının nasıl kullanıldığına ilişkin bir çerçeve çiziyor. Veri gizliliği ve güvenliğinin korunması ilkesi ise bu çerçevenin koruma boyutunu oluşturuyor. Kültürel içeriğe erişimin artırılması ilkesi, teknolojinin erişilebilirlik açısından sunduğu imkânlara işaret ediyor.
Rehberin hedef kitlesinin iki ayaklı olması dikkat çekiyor: bir yanda kültür kurumları ve kültür alanında çalışanlar, diğer yanda yapay zekâ teknolojisi geliştiricileri. Bu iki grup arasındaki ilişki, rehberin uygulanabilirliği açısından belirleyici görünüyor. Teknoloji geliştiricileri, kültür sektörünün etik beklentilerini ne ölçüde dikkate alacak?
Kültür Politikası Laboratuvarı çatısı altında üretilen rehber, bakanlığın kültür politikaları alanındaki çalışmalarının bir parçası olarak sunuluyor. SPA, rehberin bu laboratuvarın ürünlerinden biri olduğunu belirtiyor.
Metin, kültür sektörü çalışanlarının gelişen teknolojilere ayak uydurmasını desteklemeyi de amaçlıyor. Hızlı değişen yapay zekâ araçları karşısında kültür profesyonellerinin hangi bilgiye güvenmesi gerektiği, rehberin yanıt aradığı sorulardan biri. Rehber, etik ve etik dışı uygulamalar konusunda farkındalık artırmayı da hedefleri arasında sayıyor.
Kültür kurumlarının yapay zekâ kullanımında karşılaşabileceği kötüye kullanım biçimleri, rehberde sektör sektör ele alınıyor. On bir kültür sektörünün her biri için ayrı bir değerlendirme yapılması, metnin genel ilkelerin ötesine geçme çabası olarak okunabilir. Ancak sektörlerin adları SPA’nın aktardığı metinde tek tek sıralanmıyor.
Rehberin indirilebilir olması, metnin kültür sektörünün geniş kesimlerine ulaşması için bir kanal oluşturuyor. Bakanlığın sitesindeki bağlantı üzerinden erişilebilen dosya, Arapça başlığıyla yayımlanmış durumda.
Yapay zekânın kültürel üretimde kullanımı, dünya genelinde telif, emek ve özgünlük tartışmalarını beraberinde getiriyor. Kültür Bakanlığı’nın rehberi, bu tartışmalara Suudi kültür sektörü özelinde bir çerçeve kazandırma girişimi olarak öne çıkıyor. Rehberin yedi ilkesi, tartışmanın hangi başlıklar altında yürütüleceğini belirliyor.
İnsanın yaratıcı vizyon ve nihai sanatsal çıktıdan sorumlu tutulması, rehberin en açık ifadelerinden biri. Bu yaklaşım, yapay zekâyı yaratıcılığın yerine geçen bir aktör olarak değil, destekleyici bir araç olarak konumlandırıyor. Peki bu denge, günlük üretim pratiklerinde nasıl korunacak? Rehber, bu soruya ilkeler düzeyinde yanıt veriyor.
Yapay zekâ kullanımının açıklanması ve gerekli onayların alınması, rehberin uygulama düzeyindeki çağrıları arasında. Verilerin ve çıktıların bütünlüğünün doğrulanması ile telif haklarına saygı da aynı başlık altında ele alınıyor. Bu çağrılar, kültür kurumlarının iç işleyişinde yeni prosedürler gerektirebilir.
Rehberin kapsamı, kültür sektörünün yanı sıra teknoloji geliştiricilerini de içine alıyor. Kültür alanında çalışanlar ile teknoloji üreticileri arasındaki etkileşim, etik ilkelerin hayata geçmesi için kritik görünüyor. Geliştiriciler, kültürel özgünlük ve atıf gibi ilkeleri ürün tasarımlarına nasıl yansıtacak?
SPA’nın aktardığı bilgiler, rehberin amaçları, kapsamı ve ilkeleriyle sınırlı. Bültende rehberin hazırlanma sürecine, katkıda bulunan kurumlara, uygulama takvimine veya denetim mekanizmalarına ilişkin ayrıntı yer almıyor. Rehberin nasıl güncelleneceği ve uyumun nasıl izleneceği de aktarılan metinde belirtilmiyor.
Kültür Bakanlığı’nın rehberi, kültür sektöründe yapay zekâ kullanımına ilişkin etik çerçeveyi yedi ilke ve on bir sektör üzerinden tanımlıyor. Metin, hem kültür kurumlarına hem de teknoloji geliştiricilerine hitap ediyor ve indirilebilir biçimde bakanlığın sitesinde yer alıyor.
Rehber hangi kurum tarafından yayımlandı? Rehberi Kültür Bakanlığı yayımladı. SPA’nın 14 Eylül 2026 tarihli haberine göre metin, Kültür Politikası Laboratuvarı’nın ürünlerinden biri olarak duyuruldu. Bakanlık, rehberin yaratıcı endüstrilerde yapay zekâ kullanımında bilinçli, sorumlu ve adil uygulamaları teşvik etmeyi amaçladığını belirtiyor. Rehber, bakanlığın internet sitesi üzerinden indirilebiliyor.
Rehber kaç sektörü ve hangi ilkeleri kapsıyor? Rehber 11 kültür sektörünü kapsıyor. Yedi yol gösterici ilke şöyle sıralanıyor: kültürel güvenlik ve özgünlük; yaratıcı eserlerin sahipliği ve atfı; şeffaflık, açıklanabilirlik ve hukuka uygun veri kullanımı; yapay zekânın etik ve adil kullanımı; yapay zekânın yaratıcılığı güçlendiren araç olması; kültürel içeriğe erişimin artırılması; veri gizliliği ve güvenliğinin korunması.
Rehberin hedef kitlesi kimlerden oluşuyor? Rehber, kültür kurumlarını ve kültür alanında çalışanları hedefliyor. Aynı zamanda yapay zekâ teknolojisi geliştiricilerine de hitap ediyor. Metin, her sektörde olası kötüye kullanım biçimlerini ortaya koyuyor ve kültür sektörü çalışanlarının gelişen teknolojilere ayak uydurmasına yardımcı olacak yönlendirmeler sunuyor. Rehber, etik ve etik dışı uygulamalar konusunda farkındalığı artırmayı da amaçlıyor.
Rehber yapay zekâ ile insan yaratıcılığı arasındaki ilişkiyi nasıl tanımlıyor? Rehber, yaratıcı vizyon ve nihai sanatsal çıktıdan insanların sorumlu olduğunu vurguluyor. Yapay zekânın, yaratıcıların yeteneklerini güçlendiren destekleyici bir araç olarak hizmet etmesi gerektiği belirtiliyor. Metin ayrıca yapay zekâ kullanımının açıklanması, gerekli onayların alınması, verilerin ve çıktıların bütünlüğünün doğrulanması ile telif haklarına ve fikri mülkiyete saygı gösterilmesi çağrısında bulunuyor.
Rehbere nasıl erişilebilir? Rehber, Kültür Bakanlığı’nın internet sitesi üzerinden indirilebiliyor. SPA, indirme bağlantısını da paylaştı: https://www.moc.gov.sa/-/media/Project/Ministries/Moc/Publications/CompaniesUtilizingArtificialIntelligenceinCulturalHistoryArabic.pdf. Bakanlığın sitesindeki dosya, rehberin erişilebilir biçimde yayımlandığını gösteriyor. SPA’nın haberinde rehberin basılı bir sürümüne ilişkin bilgi yer almıyor.
SPA’nın haberinde hangi ayrıntılar yer almıyor? SPA’nın aktardığı metin, rehberin amaçları, kapsamı ve yedi ilkesiyle sınırlı. Haberde rehberin hazırlanma sürecine, katkıda bulunan kurumlara, uygulama takvimine veya denetim mekanizmalarına ilişkin ayrıntı bulunmuyor. Rehberin nasıl güncelleneceği ve uyumun nasıl izleneceği de belirtilmiyor. On bir kültür sektörünün adları da tek tek sıralanmıyor.
Bu konuda daha fazlası: Kültür, KSA Haberleri





