Tiga belas menara berdiri mengelilingi Kaabah di Masjidil Haram, dengan ketinggian antara 98 meter hingga 137 meter, menurut General Authority for the Care of the Grand Mosque and the Prophet’s Mosque. Menara-menara itu berkongsi reka bentuk yang serupa tetapi berbeza dari segi ketinggian, dan membentuk karya seni bina sepanjang sejarah.
Seperti dilaporkan agensi berita Saudi SPA pada 23 Mac 2025, menara-menara Masjidil Haram mempunyai kepentingan tersendiri kerana kedudukannya di sisi Kaabah yang suci di Makkah, tempat Islam bermula. Menara bukan sekadar struktur tinggi, tetapi penanda kota dan simbol seni bina Islam yang memainkan peranan dalam persekitaran bandar masyarakat Muslim.
Reka bentuk menara di seluruh dunia berbeza-beza, daripada menara pendek dan tebal sehingga struktur tinggi dan langsing. Namun di Masjidil Haram, menara-menara itu dibezakan oleh gaya seni bina yang diilhamkan warisan Islam serta peranannya dalam menyeru waktu solat melalui pembesar suara. Bukankah suara azan yang bergema dari menara itu menjadi sebahagian daripada memori setiap jemaah yang menunaikan umrah dan haji?
Taburan menara mengikut pintu gerbang
Menurut pihak berkuasa itu, dua menara terletak di Pintu Umrah, masing-masing setinggi 137 meter. Dua menara lagi berada di Pintu King Abdulaziz, juga 137 meter tingginya. Di Pintu King Fahd terdapat dua menara dengan ketinggian 98 meter setiap satu, manakala satu menara di Pintu Al-Safa berdiri pada 98 meter. Dua menara di Pintu Al-Fath masing-masing mencapai 137 meter, dan empat menara dalam Third Saudi Expansion mencapai 135 meter setiap satu.
Jumlah keseluruhan 13 menara itu menunjukkan bahawa penambahan menara berlaku selari dengan perluasan Masjidil Haram dari semasa ke semasa. Setiap pintu gerbang utama mempunyai pasangan menara yang mengapit laluan masuk jemaah, kecuali Pintu Al-Safa yang mempunyai satu menara. Tidakkah susunan sebegini membantu jemaah mengenal pasti pintu masuk mereka dalam kawasan yang sangat luas?
Empat menara dalam Third Saudi Expansion menambah bilangan menara sedia ada, dan ketinggian 135 meter menjadikannya antara struktur tertinggi dalam kelompok tersebut. Perbezaan ketinggian antara 98 meter, 135 meter dan 137 meter mungkin kelihatan kecil, tetapi dalam seni bina masjid ia memberi kesan kepada perkadaran visual menara terhadap bangunan utama dan kawasan sekeliling.
Setiap menara Masjidil Haram dibahagikan kepada lima bahagian: tapak, balkoni pertama, batang menara, balkoni kedua, dan penutup. Pembahagian lima bahagian ini mengekalkan keseragaman reka bentuk walaupun ketinggian berbeza. Balkoni pertama dan kedua berfungsi sebagai elemen visual yang memecahkan ketinggian menara, sementara batang menara menjadi bahagian paling menonjol yang membawa mata pemerhati ke arah puncak.
Sepanjang berabad-abad, menara-menara itu dihiasi dengan finial bulan sabit yang dibuat dalam pelbagai gaya sepanjang sejarah Islam, dan berkembang menjadi reka bentuk elegan yang dilihat hari ini. Perubahan gaya finial ini mencerminkan pengaruh zaman dan tradisi pertukangan yang berbeza, namun tetap kekal dalam kerangka seni bina Islam. Adakah kehalusan pada finial itu yang menjadikan siluet menara Masjidil Haram begitu mudah dikenali dari jauh?
Menara berfungsi sebagai mercu tanda dan simbol seni bina Islam, dan peranannya dalam persekitaran bandar masyarakat Muslim menjadikannya bukan sekadar elemen keagamaan tetapi juga rujukan geografi. Di Makkah, kedudukan menara di sisi Kaabah memberi makna tambahan kerana ia berdiri di tempat Islam muncul. Fungsi menyeru waktu solat melalui pembesar suara pula menjadikan menara sebahagian daripada rutin harian penduduk dan jemaah.
Reka bentuk menara yang berbeza dari satu tempat ke satu tempat menunjukkan kepelbagaian tradisi seni bina dalam dunia Islam. Ada menara yang pendek dan tebal, ada yang tinggi dan langsing. Di Masjidil Haram, pilihan reka bentuk yang serupa tetapi berbeza ketinggian menunjukkan usaha mengekalkan identiti visual yang konsisten sambil menyesuaikan dengan keperluan struktur dan ruang.
Pintu Umrah dan Pintu King Abdulaziz masing-masing mempunyai dua menara setinggi 137 meter, ketinggian tertinggi yang dinyatakan dalam senarai tersebut. Pintu Al-Fath juga mempunyai dua menara pada ketinggian yang sama. Sementara itu, Pintu King Fahd dan Pintu Al-Safa mempunyai menara setinggi 98 meter. Perbezaan ini mungkin berkaitan dengan kedudukan pintu dan reka bentuk kawasan sekitarnya, walaupun sumber tidak menjelaskan sebab perbezaan ketinggian itu.
Third Saudi Expansion menyumbang empat menara pada ketinggian 135 meter, menjadikannya kumpulan menara terbesar dari satu fasa pembangunan yang dinyatakan. Kehadiran empat menara dalam satu fasa perluasan menunjukkan skala kerja yang dilakukan dan keperluan mengekalkan kesinambungan reka bentuk dengan menara sedia ada. Bagaimanakah empat menara baharu itu diselaraskan dengan menara lama dari segi gaya dan bahan? Sumber tidak menyatakan butiran tersebut.
Pembahagian lima bahagian pada setiap menara memberi struktur yang jelas kepada reka bentuk. Tapak menjadi asas yang menyokong keseluruhan menara, diikuti balkoni pertama yang biasanya menjadi tempat muazin menyeru azan pada zaman dahulu. Batang menara menghubungkan balkoni pertama dengan balkoni kedua, dan penutup menjadi bahagian paling atas yang menampung finial bulan sabit.
Finial bulan sabit yang dihiasi dalam pelbagai gaya sepanjang sejarah Islam menunjukkan bahawa menara bukan struktur statik. Ia mengalami perubahan dari semasa ke semasa, sama ada dari segi bahan, hiasan atau perkadaran. Reka bentuk elegan yang dilihat hari ini adalah hasil perkembangan berabad-abad, bukan satu reka bentuk yang ditetapkan sekali gus. Tidakkah menarik untuk mengetahui bahawa setiap zaman meninggalkan jejak pada menara yang kita lihat sekarang?
Menara juga berperanan dalam membentuk persekitaran bandar masyarakat Muslim. Ia menjadi titik rujukan dalam bandar, membantu orang ramai mengenal pasti arah dan lokasi. Di Makkah, dengan jumlah jemaah yang besar, menara membantu memberi orientasi visual dalam kawasan Masjidil Haram yang luas dan sentiasa berubah mengikut musim haji dan umrah.
Fungsi menyeru waktu solat melalui pembesar suara mengekalkan peranan tradisional menara dalam era moden. Walaupun teknologi audio telah berubah, kedudukan menara sebagai tempat seruan azan masih kekal. Ini menjadikan menara bukan sekadar monumen sejarah, tetapi elemen hidup dalam kehidupan beragama harian. Adakah peranan ini yang membezakan menara Masjidil Haram daripada menara masjid lain di dunia?
Menurut General Authority for the Care of the Grand Mosque and the Prophet’s Mosque, 13 menara itu berkongsi reka bentuk yang serupa tetapi berbeza ketinggian. Keseragaman reka bentuk ini penting kerana ia memastikan identiti visual Masjidil Haram kekal walaupun melalui pelbagai fasa pembesaran. Perbezaan ketinggian pula memberi variasi yang menyesuaikan menara dengan kedudukan masing-masing di sekitar masjid.
Dua menara di Pintu Umrah dan dua di Pintu King Abdulaziz berada pada ketinggian yang sama, iaitu 137 meter. Begitu juga dua menara di Pintu Al-Fath. Ini menunjukkan bahawa pasangan menara pada pintu tertentu direka sebagai satu set yang seimbang. Sementara itu, satu menara di Pintu Al-Safa pada 98 meter berdiri sendiri, dan dua menara di Pintu King Fahd pada ketinggian yang sama membentuk pasangan yang lebih rendah.
Empat menara Third Saudi Expansion pada 135 meter hampir menyamai ketinggian tertinggi 137 meter. Perbezaan dua meter itu kecil berbanding skala keseluruhan, dan mungkin tidak ketara dari aras tanah. Namun dalam rekod rasmi, angka itu tetap dicatat dengan tepat. Tidakkah ketelitian angka sebegini menunjukkan betapa terperincinya dokumentasi mengenai Masjidil Haram?
Menara sebagai mercu tanda dan simbol seni bina Islam mempunyai makna yang melampaui fungsi fizikalnya. Ia menjadi lambang kehadiran Islam dalam sesuatu kawasan, dan dalam kes Masjidil Haram, lambang kedekatan dengan Kaabah. Reka bentuk yang diilhamkan warisan Islam mengaitkan menara hari ini dengan tradisi berabad-abad yang terdahulu.
Perkembangan finial bulan sabit daripada pelbagai gaya sepanjang sejarah Islam menunjukkan kesinambungan tradisi pertukangan dan hiasan. Setiap gaya membawa ciri tersendiri, tetapi semuanya kekal dalam rangka seni bina Islam. Hasilnya ialah reka bentuk elegan yang dilihat hari ini, yang menggabungkan unsur sejarah dengan keperluan struktur moden.
Bagi jemaah yang datang dari seluruh dunia, menara Masjidil Haram menjadi antara elemen pertama yang menarik perhatian apabila menghampiri kawasan masjid. Ketinggian 137 meter menjadikannya kelihatan dari jarak yang jauh, dan susunannya di sekitar pintu gerbang membantu memberi gambaran tentang skala Masjidil Haram. Adakah pemandangan menara itu menjadi kenangan pertama bagi ramai jemaah yang kali pertama menjejakkan kaki ke Makkah?
Sumber tidak menyatakan tarikh pembinaan setiap menara, nama arkitek atau jurutera yang terlibat, bahan binaan yang digunakan, atau kos pembinaan. Sumber juga tidak menyatakan bilangan muazin atau perincian sistem pembesar suara yang digunakan pada menara-menara tersebut. Maklumat yang dinyatakan terhad kepada bilangan menara, kedudukannya mengikut pintu gerbang, ketinggian masing-masing, pembahagian lima bahagian pada setiap menara, serta hiasan finial bulan sabit yang berkembang sepanjang sejarah Islam.
Berapa banyak menara yang terdapat di Masjidil Haram dan berapakah ketinggiannya? Menurut General Authority for the Care of the Grand Mosque and the Prophet’s Mosque, Masjidil Haram mempunyai 13 menara. Ketinggiannya berbeza antara 98 meter hingga 137 meter. Dua menara di Pintu Umrah dan dua di Pintu King Abdulaziz masing-masing 137 meter, dua di Pintu King Fahd 98 meter, satu di Pintu Al-Safa 98 meter, dua di Pintu Al-Fath 137 meter, dan empat menara Third Saudi Expansion 135 meter. Semuanya berkongsi reka bentuk serupa tetapi berbeza ketinggian.
Apakah lima bahagian yang membentuk setiap menara Masjidil Haram? Setiap menara Masjidil Haram dibahagikan kepada lima bahagian: tapak, balkoni pertama, batang menara, balkoni kedua, dan penutup. Pembahagian ini mengekalkan keseragaman reka bentuk walaupun ketinggian menara berbeza antara 98 meter hingga 137 meter. Balkoni pertama dan kedua memecahkan ketinggian menara secara visual, manakala batang menara menjadi bahagian paling menonjol. Penutup menampung finial bulan sabit yang dihiasi dalam pelbagai gaya sepanjang sejarah Islam.
Apakah peranan menara di Masjidil Haram selain sebagai mercu tanda? Menara berfungsi menyeru waktu solat melalui pembesar suara, menurut General Authority for the Care of the Grand Mosque and the Prophet’s Mosque. Ia juga menjadi mercu tanda dan simbol seni bina Islam yang memainkan peranan dalam persekitaran bandar masyarakat Muslim. Di Makkah, kedudukannya di sisi Kaabah memberi makna tambahan kerana ia berdiri di tempat Islam muncul. Reka bentuknya diilhamkan warisan Islam, dengan finial bulan sabit yang berkembang sepanjang sejarah.
Bagaimanakah finial bulan sabit pada menara berkembang sepanjang sejarah? Menurut General Authority for the Care of the Grand Mosque and the Prophet’s Mosque, menara-menara Masjidil Haram dihiasi dengan finial bulan sabit yang dibuat dalam pelbagai gaya sepanjang sejarah Islam. Hiasan itu berkembang dari semasa ke semasa sehingga menjadi reka bentuk elegan yang dilihat hari ini. Setiap gaya membawa ciri tersendiri tetapi kekal dalam rangka seni bina Islam. Sumber tidak menyatakan tarikh atau perincian setiap gaya finial tersebut.
Di pintu gerbang manakah menara-menara Masjidil Haram terletak? Menara Masjidil Haram terletak di beberapa pintu gerbang utama. Dua menara berada di Pintu Umrah, dua di Pintu King Abdulaziz, dua di Pintu King Fahd, satu di Pintu Al-Safa, dan dua di Pintu Al-Fath. Selain itu, empat menara berada dalam Third Saudi Expansion. Jumlah keseluruhannya 13 menara. Ketinggian menara di Pintu Umrah, Pintu King Abdulaziz dan Pintu Al-Fath ialah 137 meter, manakala Pintu King Fahd dan Pintu Al-Safa 98 meter.
Apakah yang tidak dinyatakan oleh sumber mengenai menara Masjidil Haram? Sumber tidak menyatakan tarikh pembinaan setiap menara, nama arkitek atau jurutera yang terlibat, bahan binaan yang digunakan, atau kos pembinaan. Sumber juga tidak menyatakan bilangan muazin atau perincian sistem pembesar suara pada menara tersebut. Maklumat yang dinyatakan terhad kepada bilangan menara, kedudukannya mengikut pintu gerbang, ketinggian masing-masing, pembahagian lima bahagian pada setiap menara, serta hiasan finial bulan sabit yang berkembang sepanjang sejarah Islam.