Masjid Al-Hosn Al-Asfal di Wilayah Aseer, yang dibina 271 tahun lalu, akan dipulihara di bawah Fasa Kedua Projek Putera Mohammed bin Salman untuk Pembangunan Masjid Bersejarah, dengan penekanan diberikan kepada prinsip kelestarian.
Seperti dilaporkan agensi berita Saudi SPA pada 22 Mac 2025 dari Abha, masjid itu pada asalnya dibina pada 1173 Hijrah dan akan diubah suai untuk mengekalkan reka bentuk serta bentuk geometrinya yang asal, sambil memulihkan ciri kelestarian uniknya.
Ciri-ciri tersebut termasuk pengumpulan dan penyimpanan air hujan di dalam takungan masjid, yang kemudiannya digunakan di kawasan wuduk. Bukankah pendekatan sebegitu menunjukkan bahawa masjid lama di Arab Saudi sudah lama mengamalkan pengurusan air yang bijak sebelum istilah kelestarian menjadi popular hari ini?
Masjid ini menampilkan reka bentuk gaya Sarat, meliputi keluasan 134.18 meter persegi dan mampu menampung sehingga 32 jemaah. Angka keluasan yang kecil itu mungkin mengejutkan sesiapa yang membayangkan masjid besar, tetapi bukankah saiz bukan ukuran utama bagi sebuah masjid yang berusia lebih dua abad setengah?
Satu ciri ketara masjid ini ialah bilik “al-manzala”, yang secara tradisinya digunakan untuk menerima tetamu atau pengembara. Bukankah kewujudan ruang khusus untuk pengembara dalam sesebuah masjid menggambarkan betapa masyarakat tempatan dahulu memahami tanggungjawab sosial mereka?
Pembinaannya mencerminkan fabrik bandar kampung-kampung di kawasan gunung tinggi, yang dicirikan oleh binaan batu dan dinding tebal. Masjid ini dihiasi dengan plaster putih, yang membezakannya daripada bangunan-bangunan jiran.
Gaya Sarat dalam pola dan susunan bandar pula dibentuk oleh keadaan iklim, topografi tempatan serta pengaruh sosial dan budaya. Tidakkah ini menunjukkan bahawa seni bina tempatan bukan sekadar soal estetika, tetapi jawapan praktikal kepada cuaca dan bentuk muka bumi?
Projek pembangunan masjid bersejarah ini menyentuh warisan yang tersebar di seluruh wilayah Kerajaan, dan Fasa Kedua memberi keutamaan kepada kelestarian sebagai teras kerja pemuliharaan. Apakah yang dimaksudkan dengan kelestarian dalam konteks masjid lama seperti Al-Hosn Al-Asfal?
Dalam kes masjid ini, jawapannya terletak pada sistem airnya. Air hujan dikumpulkan dan disimpan di dalam takungan masjid, kemudian digunakan semula di kawasan wuduk. Bukankah penyelesaian sebegitu lebih mesra alam berbanding sistem yang bergantung sepenuhnya pada bekalan luar?
Pemuliharaan itu juga bertujuan mengekalkan reka bentuk dan bentuk geometri asal masjid. Ini bermakna kerja-kerja yang dijalankan perlu menghormati susun atur yang telah wujud sejak 1173 Hijrah, bukan menggantikannya dengan reka bentuk baharu.
Soal bahan binaan menjadi penting di sini. Binaan batu dan dinding tebal yang menjadi ciri kampung gunung tinggi bukan sahaja tahan lama, malah membantu mengekalkan suhu dalaman. Bukankah dinding tebal itu sendiri sejenis teknologi penyejukan pasif yang berkesan di kawasan beriklim panas?
Warna putih pada plaster masjid pula bukan sekadar hiasan. Ia membezakan masjid daripada bangunan jiran, sekali gus menjadikannya mudah dikenali dalam fabrik bandar kampung. Tidakkah warna dan tekstur permukaan bangunan memainkan peranan dalam identiti sesebuah penempatan?
Gaya Sarat yang menjadi asas reka bentuk masjid ini terbentuk daripada gabungan keadaan iklim, topografi tempatan serta pengaruh sosial dan budaya. Ini bermakna seni bina Sarat bukan gaya yang dicipta dalam ruang kosong, tetapi hasil interaksi manusia dengan persekitarannya.
Bilik al-manzala menambah dimensi sosial kepada bangunan ini. Ruang yang digunakan untuk menerima pengembara menunjukkan masjid berfungsi bukan hanya sebagai tempat ibadah, tetapi juga sebagai titik persinggahan dalam perjalanan orang ramai. Bukankah peranan sebegitu jarang dibincangkan apabila kita menyebut tentang masjid bersejarah?
Dengan kapasiti 32 jemaah dan keluasan 134.18 meter persegi, masjid ini bersaiz sederhana mengikut ukuran hari ini. Namun, usia 271 tahun dan kedudukannya dalam fabrik bandar kampung gunung tinggi memberikan nilai yang tidak boleh diukur dengan keluasan semata-mata.
Fasa Kedua projek ini memberi keutamaan kepada prinsip kelestarian, dan masjid Al-Hosn Al-Asfal dijadikan contoh pelaksanaannya. Apakah yang boleh dipelajari oleh projek pembangunan moden daripada masjid yang dibina lebih dua abad setengah lalu?
Antaranya ialah pengurusan air. Takungan masjid yang mengumpul air hujan untuk kegunaan kawasan wuduk menunjukkan kitaran penggunaan air yang tertutup dan berhemah. Bukankah pendekatan ini relevan dalam konteks tekanan terhadap sumber air di kawasan yang jarang menerima hujan?
Selain itu, pemilihan bahan tempatan seperti batu dan dinding tebal mengurangkan keperluan kepada bahan yang perlu diangkut dari jauh. Ini secara tidak langsung mengurangkan beban tenaga dalam pembinaan. Tidakkah pembinaan tempatan sering kali lebih cekap dari segi sumber berbanding penyelesaian seragam?
Penekanan terhadap reka bentuk dan bentuk geometri asal juga bermakna kerja pemuliharaan perlu dilakukan dengan teliti. Sebarang perubahan yang tidak menghormati susun atur asal akan menghilangkan nilai sejarah bangunan tersebut.
Masjid ini terletak di Wilayah Aseer, kawasan yang dikenali dengan kampung-kampung gunung tinggi dan binaan batunya. Bukankah wilayah ini menyimpan banyak lagi masjid lama yang berkongsi ciri serupa dengan Al-Hosn Al-Asfal?
Nama Al-Hosn Al-Asfal sendiri merujuk kepada kubu bawah, yang menunjukkan kedudukannya dalam susunan penempatan di kawasan tersebut. Maklumat ini memberi gambaran tentang bagaimana penempatan lama disusun mengikut kedudukan dan fungsi.
Projek Putera Mohammed bin Salman untuk Pembangunan Masjid Bersejarah menyentuh masjid-masjid di seluruh Kerajaan, dan Fasa Kedua meneruskan kerja yang telah bermula. Apakah yang membezakan fasa ini daripada fasa sebelumnya?
Menurut laporan SPA, fasa ini mengutamakan prinsip kelestarian, dan pemuliharaan Masjid Al-Hosn Al-Asfal dijadikan contohnya. Ini menunjukkan bahawa kelestarian bukan sekadar tambahan, tetapi sebahagian daripada pendekatan projek itu sendiri.
Bagi pembaca yang mengikuti perkembangan pemuliharaan warisan di Arab Saudi, masjid ini menawarkan kajian kes yang jelas. Ia menggabungkan usia panjang, reka bentuk tempatan, sistem air tradisional dan fungsi sosial dalam satu bangunan kecil.
Bukankah menarik untuk melihat bagaimana sebuah masjid berkeluasan 134.18 meter persegi boleh merangkumi begitu banyak elemen yang masih relevan hari ini?
Laporan SPA tidak menyatakan tarikh mula atau siap kerja pemuliharaan, kos projek, kontraktor yang terlibat, mahupun butiran teknikal mengenai kerja yang akan dijalankan. Ia juga tidak menyebut sama ada masjid itu masih digunakan untuk solat sepanjang tempoh kerja berlangsung.
Selain itu, laporan tersebut tidak menyatakan sama ada takungan air hujan akan dikekalkan dalam bentuk asalnya atau dinaik taraf, dan tidak menyebut sebarang pelan untuk bilik al-manzala selepas pemuliharaan selesai.
Apa yang jelas daripada laporan itu ialah masjid Al-Hosn Al-Asfal, yang dibina pada 1173 Hijrah dan kini berusia 271 tahun, akan diubah suai dengan mengekalkan reka bentuk dan bentuk geometri asalnya, sambil memulihkan ciri kelestariannya termasuk pengumpulan air hujan untuk kegunaan kawasan wuduk.
Masjid bergaya Sarat itu meliputi 134.18 meter persegi, menampung sehingga 32 jemaah, mempunyai bilik al-manzala untuk tetamu, dibina daripada batu dengan dinding tebal dan dihiasi plaster putih yang membezakannya daripada bangunan jiran.
Bagi Wilayah Aseer, pemuliharaan ini mengekalkan satu lagi bukti bagaimana masyarakat gunung tinggi dahulu membina tempat ibadah yang menjawab keperluan iklim, topografi dan sosial mereka. Bukankah warisan sebegitu lebih mudah difahami apabila kita melihatnya sebagai penyelesaian kepada kehidupan sebenar, bukan sekadar tinggalan lama?
Apakah yang akan dilakukan terhadap Masjid Al-Hosn Al-Asfal? Masjid itu akan diubah suai untuk mengekalkan reka bentuk dan bentuk geometri asalnya, sambil memulihkan ciri kelestarian uniknya. Ciri tersebut termasuk pengumpulan dan penyimpanan air hujan di dalam takungan masjid, yang kemudiannya digunakan di kawasan wuduk. Masjid ini dibina pada 1173 Hijrah, iaitu kira-kira 271 tahun lalu, dan terletak di Wilayah Aseer. Kerja pemuliharaan itu dijalankan di bawah Fasa Kedua Projek Putera Mohammed bin Salman untuk Pembangunan Masjid Bersejarah.
Apakah ciri kelestarian yang terdapat pada masjid ini? Ciri utama ialah pengumpulan dan penyimpanan air hujan di dalam takungan masjid, yang kemudiannya digunakan semula di kawasan wuduk. Selain itu, masjid ini dibina daripada batu dengan dinding tebal, iaitu ciri binaan kampung gunung tinggi di kawasan tersebut. Reka bentuk gaya Saratnya pula dibentuk oleh keadaan iklim, topografi tempatan serta pengaruh sosial dan budaya. Laporan SPA tidak menyatakan sama ada takungan itu akan dikekalkan dalam bentuk asal atau dinaik taraf.
Apakah fungsi bilik al-manzala dalam masjid ini? Bilik al-manzala secara tradisinya digunakan untuk menerima tetamu atau pengembara. Kewujudannya menunjukkan masjid berfungsi bukan hanya sebagai tempat ibadah, tetapi juga sebagai titik persinggahan dalam perjalanan orang ramai. Ciri ini mencerminkan fabrik bandar kampung-kampung di kawasan gunung tinggi, yang dicirikan oleh binaan batu dan dinding tebal. Laporan SPA tidak menyebut sebarang pelan khusus untuk bilik tersebut selepas kerja pemuliharaan selesai.
Berapa luas dan kapasiti masjid ini? Masjid Al-Hosn Al-Asfal meliputi keluasan 134.18 meter persegi dan mampu menampung sehingga 32 jemaah. Ia menampilkan reka bentuk gaya Sarat dan dihiasi dengan plaster putih, yang membezakannya daripada bangunan-bangunan jiran. Masjid ini pada asalnya dibina pada 1173 Hijrah, menjadikannya berusia kira-kira 271 tahun. Laporan SPA tidak menyatakan sama ada kapasiti itu akan berubah selepas kerja pemuliharaan dijalankan.
Apakah yang dimaksudkan dengan gaya Sarat dalam reka bentuk masjid ini? Gaya Sarat dalam pola dan susunan bandar dibentuk oleh keadaan iklim, topografi tempatan serta pengaruh sosial dan budaya. Dalam kes masjid ini, gaya tersebut terlihat pada binaan batu, dinding tebal dan susunan yang mencerminkan fabrik bandar kampung gunung tinggi. Plaster putih pada masjid pula membezakannya daripada bangunan jiran. Laporan SPA tidak menghuraikan butiran teknikal gaya Sarat atau senarai bahan yang akan digunakan dalam pemuliharaan.
Apakah yang tidak dinyatakan dalam laporan SPA mengenai projek ini? Laporan SPA tidak menyatakan tarikh mula atau siap kerja pemuliharaan, kos projek, kontraktor yang terlibat, mahupun butiran teknikal kerja yang akan dijalankan. Ia juga tidak menyebut sama ada masjid itu masih digunakan untuk solat sepanjang tempoh kerja berlangsung. Selain itu, tiada maklumat mengenai pelan untuk takungan air hujan atau bilik al-manzala selepas pemuliharaan selesai. Maklumat yang ada terhad kepada usia masjid, keluasan, kapasiti dan ciri reka bentuknya.