İki Devlet Çözümü İttifakı eş başkanları New York’ta ortak açıklama yayımladı

New York’ta, 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu oturumunun marjında düzenlenen Bakanlar Toplantısı’nda, İki Devlet Çözümünün Uygulanması için Küresel İttifak’ın eş başkanları ortak bir açıklama yayımladı. Suudi basın ajansı SPA’nın 25 Eylül 2026’da bildirdiğine göre toplantıya yaklaşık 100 devlet ve kuruluş katıldı; Filistin Başbakanı ile Gazze için Barış Konseyi Yüksek Temsilcisi de hazır bulundu. Toplantı, New York Deklarasyonu’nun kabulünden bir yıl sonra yapıldı.

Açıklamada eş başkanlar, iki devletli çözümün Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını gerçekleştirebilecek, İsrail’e kalıcı güvenlik sağlayabilecek ve bölgede barışı güvence altına alabilecek tek uluslararası mutabakat yolu olduğunu yineledi. Metinde bu çözümün arkasındaki uluslararası konsensüsün yıllardır görülmediği kadar güçlü olduğu belirtildi ve “Fırsat penceresi daralıyor, ancak henüz kapanmadı” ifadesine yer verildi.

Peki bir yıl önce kabul edilen New York Deklarasyonu’nun ardından neden hâlâ aynı çağrılar yineleniyor? Açıklamanın ikinci maddesi bu sorunun yanıtını sahadaki gelişmelerde arıyor.

Sahadaki gelişmelere ilişkin kaygılar

Eş başkanlar, sahadaki gelişmelerin çözümün temellerini aşındırdığı konusunda ciddi kaygı duyduklarını ifade etti. Metinde E1 dahil yerleşim genişlemesi, yıkımlar, zorla yerinden etme ve ilhak tehditleri ile eşi görülmemiş yerleşimci şiddeti sıralandı. Bu gelişmelerin, Doğu Kudüs dahil Batı Şeria’nın toprak bütünlüğünü ve bitişikliğini erozyona uğrattığı belirtildi.

Açıklamada bu tedbirlerin durdurulması ve yerleşimci şiddetinde hesap verebilirliğin sağlanması çağrısı yapıldı. Ayrıca Kudüs’teki kutsal mekanlarda tarihi ve hukuki statükonun korunması istendi. Yerleşim genişlemesi durdurulmadığı sürece iki devletli bir çözümün harita üzerinde nasıl mümkün kalabileceği, metnin yanıt vermediği sorulardan biri olarak öne çıkıyor.

Eş başkanlar, vizyonlarını “Tek Filistin. İki Devlet. Barış İçinde Bir Bölge” sözleriyle yeniden ortaya koydu. Açıklamada Gazze ile Doğu Kudüs dahil Batı Şeria’nın tek bir Filistin toprağı oluşturduğu ve işgalin sona ermesi gerektiği vurgulandı.

Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkının devredilemez olduğu belirtilen metinde; bağımsız, egemen, demokratik, bitişik ve yaşayabilir bir devlet kurma hakkına yer verildi. Bu devletin, 1967 sınırları temelinde, uluslararası hukuk ve ilgili BM kararları uyarınca İsrail ile barış ve güvenlik içinde yan yana yaşaması öngörüldü.

Yaklaşık 100 devlet ve kuruluşun katıldığı bir toplantıda alınan bu pozisyonlar, sahada ne ölçüde karşılık buluyor? Açıklamanın metni, taahhütlerin uygulanmasına ilişkin somut bir takvim sunmuyor; bunun yerine uluslararası konsensüsün gücüne vurgu yapıyor.

Filistin meselesinin çözümünün bölgesel barışın anahtarı olduğu ifadesi de metinde yer aldı. Eş başkanlar, iki devletli çözümün yalnızca Filistinliler ve İsrailliler için değil, bölgenin tamamı için istikrar anlamına geldiği görüşünü yineledi.

SPA’nın aktardığı açıklama, toplantıya katılan devlet ve kuruluşların tam listesini, Bakanlar Toplantısı’nda ele alınan diğer konuları ve New York Deklarasyonu’nun uygulanmasına dair ilerleme değerlendirmesini içermiyor. Metin, eş başkanların adını ve açıklamanın yapıldığı saati de belirtmiyor.

Toplantıya kimler katıldı? SPA’nın bildirdiğine göre toplantıya yaklaşık 100 devlet ve kuruluş katıldı. Filistin Başbakanı ile Gazze için Barış Konseyi Yüksek Temsilcisi de toplantıda hazır bulundu. Toplantı, 81. BM Genel Kurulu oturumunun marjında ve New York Deklarasyonu’nun kabulünden bir yıl sonra düzenlendi. Açıklama, katılan devlet ve kuruluşların tam listesini içermiyor.

Açıklamada hangi saha gelişmeleri eleştirildi? Metinde E1 dahil yerleşim genişlemesi, yıkımlar, zorla yerinden etme ve ilhak tehditleri ile eşi görülmemiş yerleşimci şiddeti sıralandı. Bu gelişmelerin Doğu Kudüs dahil Batı Şeria’nın toprak bütünlüğünü ve bitişikliğini erozyona uğrattığı belirtildi. Eş başkanlar bu tedbirlerin durdurulmasını ve yerleşimci şiddetinde hesap verebilirliğin sağlanmasını istedi. Kudüs’teki kutsal mekanlarda tarihi ve hukuki statükonun korunması çağrısı da yapıldı.

İki devletli çözümün çerçevesi nasıl tanımlandı? Açıklamada Gazze ile Doğu Kudüs dahil Batı Şeria’nın tek bir Filistin toprağı oluşturduğu belirtildi ve işgalin sona ermesi istendi. Filistin halkının bağımsız, egemen, demokratik, bitişik ve yaşayabilir bir devlet kurma hakkına yer verildi. Bu devletin 1967 sınırları temelinde, uluslararası hukuk ve ilgili BM kararları uyarınca İsrail ile barış ve güvenlik içinde yan yana yaşaması öngörüldü.

Açıklamada hangi vizyon vurgulandı? Eş başkanlar vizyonlarını “Tek Filistin. İki Devlet. Barış İçinde Bir Bölge” sözleriyle ortaya koydu. Metinde iki devletli çözümün Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını gerçekleştirebilecek, İsrail’e kalıcı güvenlik sağlayabilecek ve bölgede barışı güvence altına alabilecek tek uluslararası mutabakat yolu olduğu yinelendi. Uluslararası konsensüsün yıllardır görülmediği kadar güçlü olduğu ifade edildi.

Açıklamada uygulamaya dair takvim var mı? Metin, taahhütlerin uygulanmasına ilişkin somut bir takvim sunmuyor. Bunun yerine uluslararası konsensüsün gücüne ve fırsat penceresinin daraldığına ancak henüz kapanmadığına vurgu yapıyor. SPA’nın aktardığı açıklama, New York Deklarasyonu’nun uygulanmasına dair ilerleme değerlendirmesini de içermiyor. Eş başkanların adı ve açıklamanın yapıldığı saat de metinde belirtilmiyor.